Mùa phim Tết không còn là một "mỏ vàng" lộ thiên mà bất cứ ai có trong tay một vài ngôi sao và một kịch bản chắp vá cũng có thể đến khai thác. Nó đã trở thành một đấu trường sinh tử, nơi sự chỉn chu được coi là điều kiện cần tối thiểu, và sự đột phá mới là chiếc vé để tồn tại.
Vậy là cuối cùng, cuộc đua phim Tết Bính Ngọ 2026 cũng đã dần ngã ngũ. Những người thắng cuộc đã được điểm tên (không bất ngờ lắm) và những kẻ ngậm ngùi với thất bại, dù thế nào, vẫn có thể mỉm cười vì sự nỗ lực hết mình. Dù ai thắng hay thua, tất cả đều đã góp phần của mình vào một mùa phim rực rỡ, sống động và đầy cảm xúc của điện ảnh Việt Nam. Với tổng doanh thu chạm ngưỡng 410 tỷ đồng chỉ sau một tuần lễ - tăng vọt 33% so với năm ngoái - phòng vé Việt hiện lên như một sàn chứng khoán đang ở đỉnh cao của sự hưng phấn.
Nhưng đừng vội nghĩ khán giả 2026 dễ tính. Họ tiêu tiền rất đẹp cho những gì xứng đáng - và lạnh lùng không kém với những kịch bản hời hợt. Họ không còn đi xem phim chỉ để tiêu thời gian giữa hai bữa cỗ Tết mà họ thật sự đi tìm những cảm xúc mới mẻ để cùng bàn luận trong những buổi trà dư tửu hậu (hoặc trên mạng xã hội). Sau tất cả, thị trường năm nay đã gửi đi một thông điệp đanh thép: Khán giả rõ ràng đã hào phóng hơn, nhưng sự kiên nhẫn của họ cho những món ăn "hâm lại" thì đã chạm đáy từ lâu.
Với đặc trưng của mùa lễ hội quây quần bên người thân, phim Tết luôn được định vị là phim hài, gia đình hoặc phim tình cảm. Suốt nhiều thập kỷ, chúng ta mặc định rằng vào những ngày đầu năm, bộ não người xem nên được đặt ở chế độ nghỉ ngơi tuyệt đối, và điện ảnh chỉ cần đóng vai trò của một liều thuốc chữa lành. Nhưng sự bùng nổ của Thỏ Ơi!! - nước đi táo bạo của Trấn Thành khi bẻ lái sang thriller - đã khiến định nghĩa về những bộ phim Tết phải dần thay đổi. Hoá ra, khán giả không còn vào rạp để khóc và cười với một kịch bản đơn giản, họ đang muốn một thứ gì đó độc đáo hơn.
Dĩ nhiên hài vẫn là gia vị chủ đạo của phim Tết. Ngay cả Thỏ Ơi! dù chuyển hướng sang thriller thì những miếng hài rặt phong cách Trấn Thành vẫn được cài cắm dày đặc. Thậm chí những phân cảnh viral nhất của film đều đến từ sự đanh đá của Văn Mai Hương. Rõ ràng, người ta vẫn thèm khát sự kết nối của gia đình, vẫn mưu cầu những kết thúc có hậu, nhưng họ bắt đầu khước từ những công thức "hài gia đình" từ lâu đã đi vào lối mòn. Họ vẫn thích tiếng cười, nhưng lại bắt đầu tìm kiếm một thứ "hài kịch đen" (black comedy) hay những sự căng thẳng trong chừng mực - những hương vị mà mười năm trước có lẽ sẽ bị coi là quá nặng đô cho cảm xúc của những ngày năm mới. Đây là lúc nhu cầu "xem để vui" bị thay thế bởi nhu cầu “xem để phân tích” và “xem để suy nghĩ”. Một cú twist thông minh giờ đây mang lại sự thỏa mãn tinh thần hơn hẳn một màn tấu hài, bởi nó khiến khán giả đi từ bất ngờ này sang bất ngờ khác. Mà chúng ta đều biết, trên đời này, người nhanh chán nhất chính là… người xem.
Ở thái cực còn lại, Nhà Ba Tôi Có Một Phòng và Mùi Phở có thể coi là những sự thất vọng lớn. Dù Nhà Ba Tôi Một Phòng có doanh thu chỉ chịu xếp sau Thỏ Ơi và đã vượt điểm hoà vốn, thế nhưng sức hút này chủ yếu đến từ cái tên Trường Giang. Còn lại, bộ phim hoàn toàn nhận về những ý kiến tiêu cực do kịch bản cũ kỹ và đầy lỗ hổng. Thế nhưng với 107 tỷ doanh thu, ekip làm phim có quyền ăn mừng bởi Mùi Phở - một bộ phim của đạo diễn Minh Beta - không chỉ bị chê về nội dung mà còn thua liểng xiểng ở mặt doanh thu phòng vé, khi chỉ mới thu về 37 tỷ và gần như chắc chắn là thua lỗ.
Dù còn gây tranh cãi hay vướng phải những lỗi logic vụn vặt, những sản phẩm như Thỏ Ơi!! hay Báu Vật Trời Cho vẫn xứng đáng được ghi nhận là những nỗ lực tự nâng cấp đáng giá của thị trường. Chúng là minh chứng cho việc các nhà làm phim đang thực sự "đổ mồ hôi" để tìm tòi những cách kể chuyện mới. Thỏ Ơi!! dám rũ bỏ sự an toàn để dấn thân vào vùng tối của tâm lý, trong khi Báu Vật Trời Cho lại cho thấy một sự duy mỹ trong hình ảnh mà trước đây vốn là điều xa xỉ của phim Tết. Sự hiện diện của những sản phẩm có "chất" này chứng minh rằng thị trường đang không ngừng tự đào thải để tiến hóa. Đây không còn là cuộc chơi của những kẻ ăn may - đây là thời đại của những nhà làm phim biết nhìn thẳng vào sự thật rằng: Muốn chạm tới túi tiền của khán giả, trước hết phải là một người làm nghề chân chính.
Lần đầu tiên, khái niệm "tính điện ảnh" không còn là thứ lý thuyết nằm phủ bụi trong các giáo trình của sinh viên trường sân khấu. Nó đã trở thành một thứ vũ khí sắc lẹm trong tay công chúng. Những cuộc tranh luận nảy lửa nổ ra từ những quán cà phê vỉa hè cho đến những hội nhóm kín trên mạng xã hội, nơi người ta không còn hỏi nhau "phim có hay không" mà bắt đầu mổ xẻ "tại sao họ phải nói nhiều thế?". Khán giả bắt đầu nhận diện được sự lười biếng đằng sau những dòng thoại dài dằng dặc vốn chỉ để khỏa lấp cho một năng lực dàn cảnh nghèo nàn. Họ phản kháng lại việc bị coi như những đứa trẻ cần được cầm tay chỉ việc, cần được nghe nhân vật quát tháo "tôi đang đau khổ đây" thay vì được nhìn thấy sự đau khổ ấy tan ra trong một ánh mắt hay một cảnh quay.
Cuộc đối thoại cộng đồng này, về bản chất, là một sự trưởng thành về mặt thưởng thức của công chúng. Khi đám đông bắt đầu "soi" góc máy, bắt đầu nhận ra sự bừa bãi của những triết lý được nhồi nhét qua loa, họ đang tự nâng cấp hệ điều hành thẩm mỹ của chính mình. Những nhà làm phim, vốn quen với việc "ru ngủ" đám đông bằng những công thức an toàn, bỗng thấy mình đứng trước một thế hệ khán giả có đôi mắt tinh tường và gout thẩm mỹ khắt khe hơn hẳn. Những cuộc tranh cãi này không chỉ tạo ra áp lực, chúng tạo ra những luồng tư duy mới. Mỗi lần một người xem đặt câu hỏi về tính hợp lý của một cú máy hay sự thừa thãi của một dòng thoại, là một lần chính họ thúc đẩy sự nỗ lực thay đổi và nâng cấp của các nhà làm phim. Bởi sau tất cả những cuộc khẩu chiến gay gắt, điều còn lại là một nhu cầu khẩn thiết: Tôn trọng trí tuệ, cảm xúc của người xem và tôn trọng chính các tác phẩm điện ảnh.
Sự mâu thuẫn này phơi bày rõ nét nhất trong trường hợp của Nhà Ba Tôi Một Phòng. Bộ phim vẫn chễm chệ ở ngôi vị cao trên bảng xếp hạng doanh thu, nhưng đó rõ ràng là chiến thắng của thương hiệu cá nhân Trường Giang chứ không phải của ngôn ngữ điện ảnh. Khán giả ra rạp vì một sự thân thuộc mang tính thói quen, vì cái duyên ngầm của một ngôi sao quốc dân, nhưng đồng thời họ cũng không ngần ngại để lại những lời phê bình sắc lẹm về một kịch bản "mỏng" và dễ đoán đến mức gây buồn ngủ. Nó giống như việc người ta chấp nhận ăn một món ăn quen thuộc ở quán cũ vì nể mặt ông chủ, nhưng vẫn thẳng thắn chê rằng nguyên liệu đã bắt đầu cũ kỹ và cách chế biến quá đỗi lười biếng. Phim mang đậm hơi hướng kịch truyền hình, nơi xung đột được giải quyết bằng những màn đối thoại dông dài thay vì sự chuyển động của cốt truyện, khiến người xem cảm thấy mình đang bị coi thường trí tuệ ngay trong những khoảnh khắc mà phim cố gắng lấy nước mắt.
Nằm trong lòng cuộc chuyển mình về thẩm mỹ ấy, phòng vé Tết 2026 còn chứng kiến một cuộc "thay máu" đầy kịch tính về nhân diện. Sau nhiều năm ròng rã phải chứng kiến những gương mặt quen thuộc xoay tua từ dự án này sang dự án khác như một bàn cờ cũ kỹ, họ đã không còn mặn mà với việc bỏ tiền để xem những ngôi sao hạng A lặp lại chính mình trong những chiếc áo mới. Chính trong sự bão hòa đó, sự xuất hiện của những "kẻ ngoại đạo" như Văn Mai Hương hay Lyly trong Thỏ Ơi!! đã tạo nên một hương vị mới mẻ.
Những cuộc tranh luận về diễn viên "tay ngang" bùng nổ như một lẽ tất yếu. Một bên bảo thủ bám lấy những chuẩn mực về kỹ thuật biểu diễn, về đài từ và sự đào tạo bài bản; bên còn lại, vốn chiếm đa số khán giả trẻ, lại khao khát một thứ mà kỹ thuật đôi khi không thể mua được: Sự duyên dáng của những gương mặt thú vị.
Thực tế này phơi bày một cơn khát cháy bỏng của thị trường Việt: Cơn khát những gương mặt mới. Khán giả năm 2026 không còn dễ dãi với những màn "đá chéo sân" chỉ để làm cảnh hay câu khách. Sự thành công của các tay ngang trong mùa Tết này là lời khẳng định rằng: Điện ảnh cần những dòng máu mới để không bị đông đặc trong sự nhàm chán.
Cuộc thảo luận này không dừng lại ở việc khen hay chê một cá nhân, mà nó đang vẽ lại chân dung của người diễn viên trong mắt công chúng. Người ta bắt đầu hiểu rằng, một diễn viên giỏi không nhất thiết phải có một tấm bằng, nhưng nhất thiết phải có khả năng đánh cắp được sự đồng cảm của khán giả qua ánh nhìn. Nhà làm phim, khi lắng nghe những luồng tranh luận này, sẽ nhận ra rằng việc tìm kiếm và đặt cược vào những gương mặt mới không chỉ là một chiêu trò marketing, mà là một nhu cầu. Trong một thế giới mà sự chú ý là thứ tiền tệ đắt đỏ nhất, sự mới lạ chính là loại bảo chứng quý giá giúp điện ảnh Việt thoát khỏi lối mòn của chính mình.
Khán giả năm 2026 không còn cần đến những nhà phê bình đeo kính cận để biết mình nên xem gì, họ tin vào "thân nhiệt" của mạng xã hội. Một vài video TikTok dài chưa đầy một phút, nếu chứa đựng đủ sự mỉa mai sắc sảo, có thể tạo nên một hiệu ứng domino khiến các phòng chiếu trở nên vắng lặng một cách siêu thực. Nó không còn là cuộc dạo chơi của truyền thông, mà là một cơ chế sàng lọc tự nhiên của thị trường, nơi sự cẩu thả bị đào thải với tốc độ của một cú lướt màn hình.
Sự tỉnh táo của công chúng trong mùa phim này hiện lên như một dạng nhân học đô thị mới: Họ chấp nhận trở thành một phần của "hiện tượng" nhưng kiên quyết từ chối làm nạn nhân của nó. Việc phim của Trấn Thành vẫn hút khách giống như một nghi thức lễ hội - người ta ra rạp vì một sự tò mò không thể cưỡng lại, một kiểu "nghĩa vụ" để có chủ đề bàn tán trong các buổi họp mặt. Nhưng ngay khi bước chân ra khỏi bóng tối của rạp, họ lập tức trút bỏ lớp áo của một người xem hiếu kỳ để khoác lên mình bộ đồ của một nhà phê bình. Trên các diễn đàn, họ không chỉ khen hay chê; họ mổ xẻ kịch bản, truy vấn các lỗ hổng logic, và đặt những bộ phim này lên bàn cân với các tiêu chuẩn của Netflix hay HBO mà họ đã thẩm thấu suốt cả năm. Sự sành sỏi này biến mỗi bài review thành một cuộc sát hạch thực thụ, nơi "thương hiệu" chỉ là tấm vé thông hành, còn "chất lượng" mới là thứ giúp bộ phim không bị rơi tự do ở tuần lễ thứ hai.
Cái sức mạnh của "truyền miệng" (Word of mouth) giờ đây đã thoát khỏi hình thái rỉ tai truyền thống để trở thành một thứ quyền lực mềm của cộng đồng. Một bộ phim có thể mở màn bằng những con số doanh thu choáng ngợp nhờ chiến dịch marketing rầm rộ, nhưng lực quán tính đó sẽ nhanh chóng tan biến nếu cái "lõi" của nó rỗng tuếch. Khán giả đang ở trong một trạng thái "khát" đầy lý trí: Họ có tiền, họ có nhu cầu được kết nối xã hội thông qua điện ảnh, nhưng họ bắt đầu dị ứng với những món ăn tinh thần được chế biến vội vã. Họ không chỉ mua một tấm vé, họ đang đầu tư thời gian vào một trải nghiệm mà họ kỳ vọng phải tương xứng với thế giới quan ngày một mở rộng của mình. Trong cuộc chơi này, sự tinh tường của người xem chính là vị giám khảo khắc nghiệt nhất, nhắc nhở các nhà làm phim rằng: Lòng tin của khán giả là một loại tài nguyên hữu hạn, và nó sẽ không bao giờ được cấp miễn phí chỉ vì đó là dịp Tết.
Kết
Chúng ta đang chứng kiến một cuộc rượt đuổi đầy tréo ngoe: khán giả Việt đang tự nâng cấp hệ điều hành thẩm mỹ của mình với tốc độ của cáp quang, trong khi nhiều nhà làm phim vẫn đang loay hoay với những "phần mềm" cũ kỹ từ thập kỷ trước.
Mùa Tết không còn là một "mỏ vàng" lộ thiên mà bất cứ ai có trong tay một vài ngôi sao và một kịch bản chắp vá cũng có thể đến khai thác. Nó đã trở thành một đấu trường sinh tử, nơi sự chỉn chu được coi là điều kiện cần tối thiểu, và sự đột phá mới là chiếc vé để tồn tại. Sự bao dung mang tính thời vụ của công chúng đã chính thức khép lại, nhường chỗ cho một thực tế nghiệt ngã: nếu không thể làm khán giả kinh ngạc, bạn sẽ bị họ lãng quên ngay chỉ trong 3 ngày Tết.
Nhìn về tương lai, bóng dáng của sự độc tôn từ dòng phim Gia đình - Hài đang dần tan rã để nhường chỗ cho một kỷ nguyên mới nhiều màu sắc hơn. Ngay sau Tết, chúng ta đã có thêm Tài - một bộ phim hành động do chính Mỹ Tâm “cầm trịch” sản xuất, và Cảm Ơn Người Đã Thức Cùng Tôi - một dự án nhạc kịch đầy tham vọng của Chung Chí Công. Một nền điện ảnh khoẻ mạnh là một nền điện ảnh có những cá nhân dám mở đường biên sáng tạo của bản thân để thử thách và mang đến cho khán giả những món ăn mới. Xa hơn, chúng ta sẽ có những dự án phim kinh dị, lịch sử… rất hứa hẹn. Khán giả đang khao khát những bản sắc mới, những trải nghiệm không gian và thời gian khác biệt hơn là những mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu quẩn quanh nơi góc bếp. Khi "cơn khát phim tốt" đã trở thành một nhu cầu mang tính bản năng, các nhà làm phim buộc phải bước ra khỏi vùng an toàn để định nghĩa lại khái niệm giải trí.
